Financial Literacy

Pero mahilig ako sa math. Hindi rin naman ako super galing. I just know the basics. In fact, Agriculture ang course ko noong college. Nag-MS din ako sa Agricultural Economics at natapos ko lahat ng coursework except thesis, kaya may konting background din ako sa economics. Pero karamihan ng alam ko ngayon sa personal finance, retirement planning, at stock investing ay hindi ko natutunan sa classroom. Natutunan ko ito dahil naglaan ako ng oras. Nagbasa. Nag-aral. Nagkamali. Na

Marami pa rin ang hindi naniniwala na kaya ito. Bakit? Kasi hindi pa nila natitikman ang power ng compounding. Hindi pa nila nakikita sa sariling portfolio kung paano lumalago ang pera kapag may tamang kaalaman, disiplina, at strategy. Minsan, ang problema hindi ang market. Ang problema ay mindset. Kapag ang tingin mo sa 10% CAGR ay imposible, malamang hindi mo hahanapin ang paraan para maabot ito. Mananatili ka sa safe, mabagal, at kulang na returns—tapos magugulat ka na lan

The best chance to achieve this is when you still have a very long time horizon, preferably 20 years or more. Why? Because time allows compounding to work harder for you. Kung mas bata ka pa, kahit mas maliit ang monthly investment, may chance itong lumaki nang malaki over time basta consistent ka at tama ang pinaglalagyan mo. Pero kung nasa 40s, 50s, or malapit na sa retirement, hindi ibig sabihin impossible na. Ang ibig sabihin lang, mas kailangan mong maging intentional. Y

Yan ang tamang tanong. Hindi “imposible yan.” Hindi “good luck.” Hindi “scam yan.” Ang dapat itanong: PAANO? Una, right education. Hindi sapat na marunong ka lang bumili ng stock or fund. Kailangan mong maintindihan ang compounding, risk, volatility, valuation, asset allocation, at kung anong investment vehicle ang bagay sa goal mo. Pangalawa, know your numbers. Magkano ba ang retirement fund na kailangan mo? Ilang taon na lang ang time horizon mo? Magkano ang kaya mong i-inv

Ito ang unang reaction ng karamihan. At hindi ko kayo masisisi. Kapag nakita mo agad ang ₱25,000,000, parang sobrang layo. Parang pang mayaman lang. Parang hindi kaya ng ordinaryong tao. Pero ang totoo? Ang malaking retirement fund ay hindi sinisimulan sa malaking halaga. Sinisimulan ito sa maliit, pero tuloy-tuloy. Kung nag-aalangan kang magsimula dahil feeling mo kulang ang pera mo, why not test it first? Halimbawa: Imbes na ₱5,000 per month, bakit hindi ₱500 per month muna

Kung ang dahilan kung bakit ka nandito sa Retironaryo ay para matuto ng day trading, swing trading, shorting, o mabilisang kita sa stock market, baka hindi ito ang tamang page para sa iyo. Ang Retironaryo ay nagpo-promote ng long-term stock investing para sa pagbuo ng retirement fund. Ang goal natin dito ay hindi hulaan ang galaw ng presyo bukas, next week, o next month. Ang goal natin ay matutunan kung paano gamitin ang iba’t ibang investment vehicles—safe man o volatile—dep

Tahimik lang siya. Walang ingay. Walang drama. Walang promise na yayaman ka overnight. Pero kung gagawin mo nang tama, sisimulan mo nang maaga, at consistent ka sa pag-iinvest, ang stock market can become one of the most powerful wealth-building machines available to ordinary people. Hindi mo kailangang maging mayaman para makapagsimula. Hindi mo kailangan ng malaking kapital agad. Ang kailangan mo ay tamang kaalaman, tamang mindset, disiplina, at mahabang panahon. Maraming t

When buying individual stocks, huwag basta-basta bumili dahil lang nakita mo sa post ng influencer, vlogger, o sikat na investor. Tandaan: maaaring profitable na sila dahil matagal na nilang nabili ang stock na iyon. Habang ikaw naman, ngayon ka pa lang papasok dahil nakita mong “umaakyat na” at natatakot kang maiwan. Dito madalas nasusunog ang mga newbies. Bumibili dahil sa hype. Bumibili dahil sa FOMO. Bumibili kahit hindi naiintindihan ang negosyo. Bumibili kahit hindi ala

People in their 20s have one of the greatest advantages in building wealth: TIME. Sila ang may pinakamalaking chance na maging multi-millionaires by retirement, not necessarily because they earn more today, but because they have decades for their money to grow through the power of compounding. Ang problema, karamihan sa edad na ito ay hindi pa iniisip ang retirement. Understandable naman—malayo pa, may ibang priorities, nagsisimula pa lang sa career, at mas exciting pag-usapa

Kapag nagbu-build tayo ng retirement fund, hindi sapat na basta “hulog lang nang hulog.” Mahalaga rin na mino-monitor natin kung on target ba tayo o hindi. Bakit? Kasi kung hindi mo sinusukat ang progress mo, paano mo malalaman kung kailangan mo nang mag-adjust? Sa example na ito, si Nario ay nagsimula sa edad na 25. Assumptions: Age: 25 Retirement Age: 60 Time Horizon: 35 years Monthly Investment: ₱5,000 Yearly Increase ng Contribution: 3% Assumed CAGR: 10% per year Kung con

Marami ang natatakot mag-invest sa stock market dahil iniisip nila na kailangan nilang maging kasing galing ni Warren Buffett. Kailangan ba expert ka sa finance? Kailangan ba genius ka? Kailangan ba tama ka palagi sa bawat stock na bibilhin mo? Hindi. Even Warren Buffett, arguably the greatest investor of all time, hindi rin naman tama palagi. Kung titingnan ang performance ng Berkshire Hathaway as a practical proxy of his investing performance, from 1965 to 2025, natalo nito

Pare-pareho ang hulog. Pare-pareho ang panahon. Pero hindi pare-pareho ang magiging resulta. Let’s take Nario as an example. Si Nario ay 25 years old. Gusto niyang mag-retire at age 60. Mayroon siyang 35 years para mag-ipon at mag-invest. Sabihin natin na magsisimula siya sa ₱5,000 per month at tataasan niya ito ng 3% every year habang tumataas din ang kanyang income. After 35 years, ang total na nailabas niyang pera ay around ₱3.63M. Pero ito ang malaking tanong: Saan niya i

Are you part of a student organization, NGO, church group, foundation, or any group na taon-taon ay nagfa-fundraising para ma-finance ang inyong cause? Tanong ko lang: Hindi ba mas maganda kung one day, meron na kayong sariling pondo na kumikita, at hindi na kayo laging nagsisimula sa zero every year? Imagine kung imbes na 100% ng nalikom sa fundraising ay ginagastos agad, maglalaan kayo ng kahit maliit na porsyento — halimbawa 10% — para itabi at i-invest for the long term.

Tama. Pero tanong ko lang… Dapat ba itong maging dahilan para hindi ka na mag-invest for your retirement? Sa tingin ko, hindi. Ang totoo, walang investment na may kasiguraduhan sa future return. Kahit pa anong fund, stock, negosyo, o asset class, walang makakapagsabi nang eksakto kung magkano ang kikitain nito taon-taon sa hinaharap. Pero hindi dahil walang guarantee ay hihinto na tayo. Bilang tao, likas sa atin ang maghangad ng mas magandang kinabukasan. Dahil dito, tuloy-tu

Bakit kaya? Kasi kadalasan, doon lang natin nararamdaman ang bigat ng retirement kapag malapit na tayong mawalan ng regular na kita. Doon lang natin naiisip ang tanong na: “Sapat ba ang perang naipon ko para mabuhay nang komportable kapag hindi na ako nagtatrabaho?” Samantala, habang bata pa tayo at may trabaho, hindi natin masyadong iniisip ang retirement. May sweldo pa. May panggastos araw-araw. May lakas pa para maghanapbuhay. Kaya parang malayo pa ang problema. Pero ang m

Marami kasi ang sanay lang tumingin sa mga investment na mababa ang growth kaya ang tingin nila, ang 15% CAGR ay pang-imposible na. Kapag narinig ang ganyang number, ang automatic na sagot agad ay: “Wala namang ganyan.” “Too good to be true yan.” “Baka misleading yan.” Pero ang totoo, hindi dahil hindi mo pa nakita ay ibig sabihin wala na. Ang problema, maraming investor ang ang alam lang ay savings account, time deposit, MP2, dividend stocks, o kaya broad index funds. Walang

“Friend: Gusto kong manalo sa lotto. Me: Tumataya ka ba? Friend: Hindi.” Malamang narinig mo na ang joke na ito. Pero kung iisipin mo, minsan ganito rin tayo pagdating sa retirement. Gusto nating magkaroon ng maginhawang retirement. Gusto nating hindi umasa sa anak. Gusto nating may sapat na pera pag tumigil na sa trabaho. Pero tanungin natin ang sarili natin: May plano ba tayo? May ginagawa ba tayo? May ini-invest ba tayo consistently? Sinasabi natin, “Kailangan ko ng ₱10M,

Kapag tumitingin tayo ng performance ng isang fund, hindi sapat na sabihin lang na “tumaas siya ng 100%, 200%, or 300%.” Ang mas magandang tanong ay: Ilang percent ba ang average growth niya bawat taon? Dito papasok ang CAGR or Compound Annual Growth Rate. Ang CAGR ay isa sa pinakamagandang paraan para sukatin ang long-term performance ng isang fund dahil isinasaalang-alang nito ang compounding at time period ng investment. Hindi ito simpleng average return. Mas accurate iton

Kung naiintindihan mo ang power of compounding, sinamahan ng very long time horizon at disciplinadong regular investing, ang ₱20M retirement fund ay hindi imposible. Ang problema, madalas tinitingnan lang natin ang laki ng number. ₱20M? “Ang laki naman niyan!” “Pang mayaman lang yan!” “Hindi ko kaya yan!” Pero kapag hindi mo alam ang prinsipyo sa likod nito, talagang mukhang imposible. That’s why financial literacy is very important. Hindi ko rin masisisi ang marami kung ngay

Pero ang totoo, kung bata ka pang magsisimula, consistent kang mag-iinvest, at tama ang investment vehicle na pipiliin mo, possible ito mathematically. Halimbawa si Nario, isang 25-year-old na lalaki. Ang target niya ay mag-retire at age 60. Ibig sabihin, meron siyang 35 years para paghandaan ang retirement niya. Ang goal niya: makabuo ng around ₱20M pagdating ng age 60. Pero hindi lang ito basta usapin ng “mag-ipon ka.” Ang mas importanteng tanong ay: Gaano kalaki ang ihuhul